Zioła. Zbiór, suszenie i przechowywanie.

Awatar użytkownika
Tom_Cat
Administrator
Posty: 262
Rejestracja: sobota, 12 maja 2012, 00:58
Lokalizacja: Kraków i okolice

Zioła. Zbiór, suszenie i przechowywanie.

Postautor: Tom_Cat » sobota, 8 kwie 2017, 02:00

Zbiór ziół.

Lecznicze działanie ziół zależy od występujących w nich substancji czynnych. Ich zawartość uzależniona jest od sposobu zbioru, suszenia i przechowywania ziół, przy tym jest ona różna w zależności od pór roku, a nawet od pory dnia. Np. rośliny olejkowe mają największą zawartość olejków w godzinach od 10 do 15. Z tych, więc względów trzeba przestrzegać zasad zbioru i przygotowania surowca.

Należy bardzo dokładnie zapoznać się ze szczegółowym opisem botanicznym zbieranych ziół, aby móc je odróżnić i rozpoznać te części rośliny, które mają znaczenie terapeutyczne i które będą zbierane jako surowiec do użytku leczniczego, a także znać specjalne zalecenia dotyczące zbioru, suszenia czy przechowywania.

Zbiorem i obróbką ziół może się zajmować tylko człowiek zdrowy. Choroby zakaźne mogłyby być przeniesione za pośrednictwem surowca na osobę leczącą się. Należy też przestrzegać warunków bezwzględniej czystości, ponieważ są to surowce, z których przyrządza się leki dla ludzi chorych.

Zioła zbiera się w dni pogodne, bezdeszczowe, po obeschnięciu porannej rosy lub przed rosą wieczorną. Nie należy zbierać ziół w dni deszczowe lub mokre od rosy, ponieważ rośliny szybko gniją, czernieją i bardzo trudno schną.

W czasie zbierania nie należy ugniatać ziół w pojemnikach, do których są zbierane i czas ich przechowywania w pojemnikach należy skrócić do minimum. W przeciwnym razie mogą się zaparzyć, ściemnieć i stracić swoje cenne właściwości.

UWAGA! Nie wolno zbierać ziół w pobliżu dróg i innych zanieczyszczonych miejsc!



Zasady zbioru surowców zielarskich.

Kora (Cortex) powinna być zbierana z dwuletnich roślin, wczesną wiosną, ze ściętych gałęzi. Zbieranie wprost z drzewa powoduje ich gnicie lub próchnienie, w rezultacie, czego roślina ginie. Korę należy naciąć w poprzek i wzdłuż. Po odłamaniu ma wygląd niepełnych rurek.

Korzeń (Radix) i kłącze (Rhizoma) zbiera się późną jesienią (po obumarciu części zielonych), jednak najczęściej wczesną wiosną, jeszcze przed wypuszczeniem przez roślinę liści, kiedy nagromadzone są w nich składniki o dużej wartości leczniczej.
Po wykopaniu należy surowiec dokładnie oczyścić z ziemi i drobnych korzeni, opłukać, niekiedy okorować lub pokroić do suszenia na mniejsze części.

Kwiat (Flos) Tą nazwą określany jest w zielarstwie surowiec składający się z pojedynczych kwiatów lub całych skupisk, tak zwanych kwiatostanów (Inflorescentia), albo też z samych koron kwiatowych, wyskubanych z kielicha. Kwiaty zbiera się w pełni rozkwitu (nigdy przekwitłe), gdy osiągają naturalne zabarwienie i normalną wielkość, przez cały okres kwitnienia. Kwiaty ujmujemy każdy osobno (palcami, wielkim i wskazującym), przechylamy i szybko pociągamy ku górze; kwiatostany – baldachy odcina się nożykami lub sekatorem. Kwiaty z drzew lub wysokich krzewów obrywamy często z obciętych uprzednio gałązek lub dużych gałęzi. Gdy surowcem zielarskim są same płatki kwiatowe, wówczas delikatnie je wyskubujemy i zsypujemy do koszyków.

Liść (Folium). Do zbierania nadają się tylko liście żywozielone (nie zżółkłe i nie stare), zdrowe bez uszkodzeń i plam (spowodowanych najczęściej przez pasożyty), gdy są już dobrze rozwinięte (z wyjątkiem liści brzozy, które zbiera się świeżo rozwinięte, pokryte żywicą), z ogonkami lub bez. Nie należy obrywać z roślin wszystkich liści, lecz najwyżej jedną trzecią, gdyż zbyt osłabiona – zginęłaby. Niekiedy możemy liście kosić, jeśli w miejscu zbioru występują masowo. Liście borówki brusznicy osmykujemy ze ściętych, wysuszonych pędów. Najlepszą porą zbioru liści jest czas przed zakwitnięciem rośliny.

Owoc (Fructus) i nasienie (Semen). Owoce zbieramy dojrzałe lub niedojrzałe, nigdy w stanie przejrzałym. Najlepszym okresem jest początek dojrzewania. Owoce mięsiste, np., berberysu lub borówki czarnej, zbiera się w dni suche i słoneczne (nie gniją i nie pleśnieją), natomiast owoce suche (popularnie nazywane nasionami), np. kminku, kopru i kolendry, zbieramy, na odwrót, w dni pochmurne i przed obeschnięciem rosy, ponieważ wówczas nie osypują się. Zazwyczaj ścinamy całe ziele lub wierzchołek, wiążemy w snopki i po wysuszeniu młócimy na podłożonych plandekach.

Ziele (Herba). Jest to nadziemna część rośliny. Zbiera się je prawie zawsze w okresie pełnego kwitnienia (wyjątek stanowi skrzyp), wybierając część górną, zieloną. Przy zbiorze całego ziela musimy zwracać uwagę, aby nie było ono zanieczyszczone chwastami, a zwłaszcza powojem. Rośliny o cienkich łodygach ucinamy tuż nad ziemią, z tych zaś, które mają łodygi grube, ścina się tylko wierzchołki. Nie należy ziela zrywać ręką, gdyż w ten sposób często wyrywa się całą roślinę z korzeniem.



Czas zbioru ziół.

  • Babka zwyczajna (Plantago maior L.).
    Surowiec: Liść (Folium Plantaginis).
    Czas zbioru: maj, czerwiec, lipiec, sierpień.
  • Berberys zwyczajny (Berberis vulgaris L.).
    Surowiec: Korzeń (Radix Berberidis).
    Czas zbioru: wrzesień, październik.
    Surowiec: Owoce (Fructus Berberidis).
    Czas zbioru: wrzesień, październik.
  • Bez czarny (Sambucus nigra L.).
    Surowiec: Kwiat (Flos Sambuci).
    Czas zbioru: maj, czerwiec.
    Surowiec: Owoce (Fructus Sambuci).
    Czas zbioru: sierpień, wrzesień.



Źródło: B. Kuźnicka, M. Dziak. "Zioła i ich stosowanie Historia i współczesność" Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987.



Temat będzie uzupełniany o czas zbioru ziół.
Awatar użytkownika
Tom_Cat
Administrator
Posty: 262
Rejestracja: sobota, 12 maja 2012, 00:58
Lokalizacja: Kraków i okolice

Re: Zioła. Zbiór, suszenie i przechowywanie.

Postautor: Tom_Cat » sobota, 8 kwie 2017, 13:00

Suszenie ziół.

Jakość surowca j jego wartości lecznicze w dużym stopniu zależą od sposobu suszenia, który ma zasadniczy wpływ na zawartość ciał czynnych. Ogólną zasadą jest, aby suszyć zioła w cieniu, jak najkrócej i jak najszybciej po zbiorze.
Nie należy poddawać ziół bezpośredniemu działaniu promieni słonecznych! Powoduje to rozkład niektórych substancji i utratę właściwości leczniczych oraz może spowodować odbarwienia się ziół.

Suszenie może odbywać się w dwojaki sposób:
  • naturalny – na powietrzu,
  • w ogrzewanych suszarniach.

Zasadniczym czynnikiem wpływającym na suszenie surowca w warunkach naturalnych jest powietrze, które ma zdolność pochłaniania wilgoci, przy czym duże znaczenie ma szybkość jego przepływania. Drugim ważnym czynnikiem jest temperatura. Im cieplej jest w miejscu suszenia, tym szybciej powietrze nasyca się parą wodną. Tak, więc przy suszeniu ziół w warunkach naturalnych musimy pamiętać o odpowiedniej temperaturze pomieszczenia i o szybkim przepływie powietrza.
Najlepiej suszyć, gdy panują odpowiednie warunki atmosferyczne, czyli ciepła i sucha pogoda.
Do suszenia z powodzeniem można wykorzystywać suche i rozgrzane w letnie miesiące poddasza, bądź luźno stojące drewniane szopy, wiaty, altanki ogrodowe, zapewniające, chociaż minimalną cyrkulację powietrza wewnątrz.
Przed suszeniem pomieszczenie powinno być starannie oczyszczone. Bezwzględnie należy unikać pomieszczeń z intensywnymi zapachami.

Zioła rozkłada się cienką warstwą (zapewnia to możliwość swobodnego parowania wody), na czystych sitach, matach, papierach lub płótnie. Nie wolno kłaść ziół bezpośrednio na podłodze lub na ziemi. Niektóre zioła (np. baldachy bzu czarnego, ziele dziurawca) można rozwieszać na sznurkach (np. rozwieszone luźno lub powiązane w pęczki, wierzchołkami w dół, tak, aby nie stykały się ze sobą), korzenie nanizać na nitki lub sznurki. Niektóre surowce powinny być suszone w podwyższonej temperaturze, najczęściej przy 35 – 60°C. Uwaga! Nie należy przekraczać temperatury 60°C, ponieważ może ona pozbawić zioła niektórych właściwości leczniczych. Rośliny zawierające substancje lotne należy suszyć w temperaturze 20 – 35°C najwyżej do 40°C. Jednak dla większości ziół optymalna temperatura suszenia to około 35 stopni.

Dobrze wysuszony surowiec ma naturalny kolor, tylko bardzo nieliczne zioła zmieniają barwę (np. malwa). Wysuszone liście kruszą się w palcach, a łodygi pękają, owoce nie powinny przy zgniataniu zlepiać się w bryłę. Wysuszonych ziół nie wolno zbyt długo przetrzymywać w miejscach suszenia.
Zbrunatnienie może świadczyć o zbyt długim czasie lub zbyt wysokiej temperaturze suszenia.

W przypadku braku możliwości wysuszenia ziół w sposób naturalny, możemy wysuszyć zebraną roślinę na kaloryferze lub w pobliżu urządzenia emitującego ciepło. Należy pamiętać, aby tak umieścić zioła by znajdowały się w temperaturze nie wyższej niż 35°C.
Z powodzeniem można suszyć zioła w suszarce elektrycznej z nawiewem, przeznaczonej do suszenia grzybów i owoców.

Należy pamiętać, że w czasie suszenia nie wszystkie części surowca wysychają równomiernie. W zielu długo pozostają wilgotne łodygi, a w liściach ogonki. Dobrym rozwiązaniem jest, więc przetrzymywanie ziół w pierwszym etapie w papierowych torebkach w suchym i przewiewnym miejscu, a dopiero, gdy zioła są kompletnie suche, przełożenie ich do szczelnych opakowań.



Źródło: B. Kuźnicka, M. Dziak. "Zioła i ich stosowanie Historia i współczesność" Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987.
Awatar użytkownika
Tom_Cat
Administrator
Posty: 262
Rejestracja: sobota, 12 maja 2012, 00:58
Lokalizacja: Kraków i okolice

Re: Zioła. Zbiór, suszenie i przechowywanie.

Postautor: Tom_Cat » sobota, 8 kwie 2017, 13:00

Przechowywanie ziół.

Wysuszony surowiec powinien być jak najszybciej zapakowany.
Zioła pakuje się ostrożnie, lekko ugniatając. Należy unikać rozkruszania surowców, ponieważ szybciej tracą swoje cenne właściwości. Liście najlepiej jest pakować luźno, bez ugniatania.

Jest kilka typów opakowań.
Surowce łatwo pochłaniające wodę i aromatyczne (np., ziele konwalii, liść melisy, kwiat jasnoty białej) przechowuje się w szczelnych naczyniach szklanych (najlepiej z ciemnego szkła) lub metalowych.
Większość ziół może być przechowywana w opakowaniach półszczelnych (skrzynki lub kartony wyłożone pergaminem, torby papierowe), zwykłych (worki papierowe, kartony).
Nie należy przechowywać ziół w opakowaniach z folii (np. woreczki polietylenowe).

Niedokładnie wysuszone zioła umieszczone w szczelnie zamykanych pojemnikach, mogą zapleśnieć. Jeśli susz ma zbyt wysoką wilgotność mogą rozwijać się różne szkodliwe organizmy.

Do każdego opakowania powinna być przyczepiona etykietka z wypisana nazwą surowca i datą jego zbioru (przechowywane ponad rok są już najczęściej bezwartościowe pod względem leczniczym).

Zioła przechowujemy w miejscach suchych, przewiewnych i z dala od źródeł silnych zapachów. Należy je zabezpieczyć przed zanieczyszczeniami przez zwierzęta i wniknięciem owadów.

Nie zaleca się przechowywania ziół dłużej niż 12 miesięcy. W niektórych przypadkach (zioła przyprawowe, nielecznicze, nierozdrobnione) zachowują przydatność do 15 miesięcy.



Źródło: B. Kuźnicka, M. Dziak. "Zioła i ich stosowanie Historia i współczesność" Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987.

Wróć do „Włoskie likiery i nalewki”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 1 gość